---

Dünya çapında birçok müzik prodüksiyonuna imza atan Ahmet Ertegün'ün New York'ta kurduğu Atlantic Records'un ilk albumü 1948'de piyasaya çıktı. Rock'n Roll'un müzik piyasasında yerini almasında önemli rol oynayan Atlantic Records, 1959'da ilk Grammy ödülünü aldı. Ahmet Ertegün Led Zeppelin, Bee Gees, Yes gibi önemli rock gruplarının prodüktörlüğünü yaptı ve 14 yıl boyunca The Rolling Stones ile beraber çalıştı. İlerleyen yıllarda başka tarzda müzik yapan gruplarının da prodüktörlüğünü üstlenen Ahmet Ertegün; Roberta Flack, ABBA, AC/DC, Genesis, Steve Nicks, The Manhattan Transfer, The Blues Brothers, INXS, Tori Amos ve Phil Collins gibi kendi tarzlarında öncüsü olan isimleri Atlantic Records'a dahil etti. Yalnız müzik dünyası ile kalmayıp sanatın pekçok dalında ünvan ve ödül sahibi olan Ahmet Ertegün Berklee College of Music'ten doktora aldı.

Efsane müzik adamı Ertegün, 14 Aralık 2006'de ABD'de yaşamını yitirdi.

---

---

Dünyaca ünlü müzik yapımcısı ve besteci Arif Mardin yaşamı boyunca müzik endüstrisine yaptığı katkılarla müzik dünyasının Oscar'ı sayılan Grammy'de tam 11 kez (2 kez "Yılın Yapımcısı" olmaz üzere) ödül kazandı. Bee Gees, Bette Midler, Diane Ross, Aretha Franklin, Barbra Streisand, Phil Collins, Jewel, Chaka Khan ve son olarak Norah Jones gibi çok sayıda ünlü sanatçı ile çalışan, prodüksiyon ve müzik aranjmanlarını yapan Arif Mardin, başarılarından ötürü 40'ı aşkın altın ve platin plağın yapımcısı oldu. Bu alanda pek çok kez onurlandırılan Arif Mardin, müzik endüstrisine önemli katkılarından dolayı Şubat 2001'de NARAS (National Recording Academy of Arts and Sciences) "Yaşam Boyu Başarı Ödülü"nü aldı. Arif Mardin, Berklee College of Music'te Quincy Jones bursuyla okuduktan sonra bir sene boyunca aynı üniversitede öğretmenlik yaptı ve Berklee College of Music tarafından "onursal doktora" ünvanı ile şereflendirildi.

Arif Mardin, 25 Haziran 2006'da 74 yaşında New York'ta hayatını kaybetti.

---

---

TRT İstanbul Hafif Müzik ve Caz Orkestrası kurucularından olan Süheyl Denizci, müzğie genç yaşta piyano ile başladı. 1950'lerin sonlarından itibaren kendi grubunu da kuran Denizci, yurtdışında da çok sayıda festivale katıldı. 1982 yılında, kurulmasında da büyük emeğinin geçtiği TRT İstanbul Hafif Müzik ve Caz Orkestrası şefliğine atandı. 15 yıl kesintisiz süren yoğun bir çalışma dönemi sonunda Orkestrayı teknik, müzikal ve repertuar olarak uluslararası standarda ulaştıran Süheyl Denizci, 15 Şubat 1997'de emekli oldu. Emekliliğinin ardından orkestra şefliğinin yanı sıra piyano, tenor saksafon, flüt ve vibrafon da çalan Süheyl Denizci, zaman zaman Orkestranın teknik ve repertuar çalışmalarını yönlendirmeye ve yönetmeye de devam etti. Süheyl Denizci, 25 Mart 2007'de, 75 yaşında hayatını kaybetti.

---

---

1956 yılında Ankara'da çalıştığı bir kulüpte daha sonra Amerika'ya taşınmasını salık veren Dizzy Gillespie'yi büyüleyen Muvaffak "Maffy" Falay, Türkiye'nin ünü ülke sınırlarını aşan ilk solo caz sanatçısıdır. 1960 yılında Almanya'ya giden ve burada Kurt Edelhagen Orkestrası ile çalan Maffy Falay, daha sonra Quincy Jones, Bernt Rosengren ve Don Cherry gibi sanatçılarla çalışma imkânı bulduğu ve "Swedish Radio Jazz Group"'a kabul edildiği İsveç'e taşındı. 1970 yılında Dizzy Gillespie Reunion Orchestra' ya katılan sanatçı, grubu Sevda ile geleneksel Türk müziğini caz müziği ile birleştirmeyi denemiş ilk sanatçılardandır.

---

---

Cumhuriyet döneminin ilk mimarlarından Tahsin Sermet'in oğlu olan Cüneyt Sermet, caz müziği ile Robert Kolej'de okuduğu yıllarda tanışmıştır. Konservatuar eğitimi dışında kendi kendini de yetiştirmiş bir “autodidact” olan Sermet, 1945-52 yılları arasında kurduğu caz grupları ve orkestraları ile Türkiye'de modern caz müziğinin temellerini atmış; pek çok müzisyen de yetiştirmiştir. Daha sonra kendini hocalığa ve müzik eleştirmenliğine adayan Sermet, 1959 yılından itibaren Boston'daki dünyaca ünlü Berklee Konservatuarı'nın Türkiye temsilcisi olarak da hizmet vermiştir. Yazıları çeşitli büyük gazetelerde düzenli olarak yayınlanan Sermet, 1965 yılında TRT Ankara Radyosu Batı Müziği Bölüm Müdürü görevine atandı. 1968'de Paris'e yerleşmesine rağmen 1976 yılına kadar Ankara Radyosu'na adeta ders mahiyetinde klasik ve caz müzik programları yollamaya devam etti. Dünyaca ünlü piyanistimiz Hüseyin Sermet'in de babası olan Cüneyt Sermet, şu anda eşi ile Didim'de yaşamaktadır.

---

---

Türkiye'nin yetiştirdiği en önemli müzisyenlerden biri olan Selçuk Sun 1934 yılında İstanbul'da doğdu. Ankara Devlet Konservatuarı kontrbas bölümünden mezun olduktan sonra caz çalmaya ilk olarak Muvaffak “Maffy” Falay ile başladı. Bugüne kadar birlikte çaldığı isimler arasında Dizzy Gillespie, Phil Woods, Joe Gordan, Frank Rehak, Ernie Wilkens ve Quincy Jones bulunmaktadır. 1958'de Ankara'da Dave Brubeck Quartet ile konser verdi. Bu konserleri takiben ABD Berklee School of Music'ten burs aldı ama askerlik nedeniyle gidemedi. 1961'de Kopenhag'ın ünlü kulüplerinden Mon Marte'da altı ay süreyle efsanevi piyanist Bud Powell ve ünlü tenor saksofoncu Lucky Thompson ile birlikte çaldı ve yine aynı yıl Stockholm'de yapılan “Genç Kontrbasçılar” yarışmasında Nils Petersen'in ardından ikinci oldu. 1962'de evlendi ve Türkiye'ye döndü. Sun, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'na girdi ve 1980'de buradan emekli oldu.

---

---

Sevim-Sevinç Tevs kardeşler, Rüçhan Çamay, Ayten Alpman... 1940'ların sonundan itibaren Türk kadın vokal sanatının kare ası... Alpman'ın etkin bir yorumcu olarak yaşamını sürdürmesi, Türk cazı adına büyük bir şans. 20 Kasım 1930 Yeşilköy doğumlu Alpman'ın, sesinin güzelliği okul yıllarında İlham Gencer tarafından fark edildi. 1949 yılında İstanbul Radyosu'nun açılışıyla birlikte İlham Gencer topluluğuyla profesyonel olarak şarkı söylemeye başladı. Radyoda ilk söylediği parça, "You Are Always In My Heart"tı. Caz şarkılarında yoğunlaşmasını öneren kişi ise Arif Mardin oldu. Alpman, 1953'te İlham Gencer'le yaşamını birleştirdi, iki yetenekli çocukları dünyaya geldi: Ayşe ve İlhan. Ayşe Gencer cazı, İlhan pop müziği seçecekti daha sonra. Ayten Alpman'ın ilk taş plağı, 1959 yılında çıktı. Bir yüzünde "Sayanora", diğerinde "Passion Flower" adlı o dönemin iki gözde parçasının yorumları yer alıyordu. 1960'ta İlham Gencer'den ayrıldı ve İsmet Sıral Orkestrası ile çalışmaya başladı. Judie Christie'ye benzer tekniği ve buğulu alto sesiyle büyük beğeni topladı. 1963'te müzik eğitimi için gittiği İsveç'te Ella Fitzgerald, Duke Ellington ve Quincy Jones gibi caz efsaneleriyle tanıştı. Üç yıl sonra Türkiye'ye döndüğünde bambaşka bir müzik ortamıyla karşılaşacaktı: Folk-caz, folk-pop gibi halk türküleri uyarlamaları ve "aranjman" denen devşirme müzik! Düş kırıklığına uğrayan Alpman, bir süre caz söylemek için dirense de Fecri Ebcioğlu'nun ısrarıyla Türkçe söylemeye başladı. Sezen Cumhur Önal ile yaptığı birkaç 45'likten sonra 1968'de Süheyl Denizci'nin piyanisti Ümit Aksu ile evlendi. Aksu'nun onun için bestelediği "Yalnız Kadın", dönemin nitelikli parçaları arasındaydı. İlk büyük çıkışını Ebcioğlu ile plak yaptıkları "Sensiz Olamam" ile gerçekleştirdi. 1972 yılında, Mireille Mathieu'nün bir parçasını Fikret Şeneş'in sözleriyle kaydetti ama gereken ilgiyi görmedi. "Bir Başkadır Benim Memleketim" adlı bu şarkı, 1974 Kıbrıs çıkarması sırasında TRT'de sık çalınmaya başlayınca simge haline geldi. Aynı adlı albüm ve 1976'da çıkan "Ben Böyleyim", sanatçının belli başlı iki LP'si... 1995'te ses tellerinde oluşan nodülden ameliyat olan Alpman, 1999'da en sevilen şarkılarını kapsayan bir CD'yi Ada Müzik'ten çıkardı. Sanatçı, yıllanmış şarap örneği ballanan sesini duyurmayı son albümü Bir Başkadır Ayten Alpman ile sürdürüyor ve cazdan kopmadan...

Hülya Tunçağ

---

---

Rüçhan Çamay'a ulaşabilmek tıpkı yıllarca kutusunda sakladığımız çok değerli bir mücevheri gün ışığına çıkarmak gibi bir duyguydu. İşte bu mücevher, 1931 Mayıs'ında İstanbul'da dünyaya geldi. Müzik öğretmeni Celal İnce sesini ve yeteneğini keşfeden ilk kişiydi. Ankara Konservatuarı'nda piyano ve şan öğrenimi görüyorken, Ankara Radyosu'ndaki Sevim ve Sevinç Tevs kardeşler ve Ella Fitzgerald'ın olağanüstü yorumlarından etkilendi. Konservatuarda yasak olmasına rağmen ünlü piyanist Erdoğan Çaplı'nın teşvikiyle caza yöneldi. Henüz on yedi yaşındayken Ankara Radyosu'nda caz söylemeye başladı. 1947 yılının yazında dönemin tanınmış organizatörü Gregor'un annesini ikna etmesiyle Taksim Belediye Gazinosu'nda şarkı söylemeye başladı. Böylece Şantöz Delisyö ya da Şantöz Ruşan adıyla bir Belçikalı kimliğinde sahneye adım atmış oluyordu. Starlığa yükselmişti. Ancak Türk olduğu çok geçmeden anlaşıldı ve orkestra şarkıcısı olarak devam etti. 1950'de, İstanbul Radyosu'nda Şerif Yüzbaşıoğlu orkestrası eşliğinde Rüçhan Çamay ve Arkadaşları adıyla caz programları yapmaya başladı. 1952'de Amerikalı sanat ajanı William Morris'in çağrısı üzerine New York'a giderek Mezonette adlı kulüpte çalıştı. İstanbul'da kalbini bıraktığı yönetmen-prodüktör Turgut Demirağ'dan evlenme teklifi alınca aşk kazandı ve İstanbul'a dönüp Demirağ ile evlendi. 1968'de, SBC stüdyodan Art Linkletter'ın ev partisine şarkı söylemek üzere Linkletter tarafından davet edildi ve orada bulunan müzik eleştirmenlerince Amerika'da kalıp kariyerini sürdürmesi önerildi. Ailesini İstanbul'da bırakması söz konusu olamazdı. 1960'ların sonunda pop müzikte Türkçe sözlü şarkılar modası başlamıştı. Fecri Ebcioğlu'nun önerisiyle (tıpkı Ayten Alpman'da olduğu gibi) onun "Gölgen Yeter Bana" adlı parçasını 45'lik plak yaptı. Kızı Melike Demirağ'ın eşi Şanar Yurdatapan'ın bestesi "Para Para Para"yı çıkardı. Bu 45'lik, o yılların gözde ve çok satan plakları arasına girdi. Ne yazık ki cazla pek uğraşamıyordu. En önemlisi bu çok özel sanatçının müzikten yavaş yavaş uzaklaşmasıydı. Yaşamında başka öncelikler vardı ama caz bir virüs gibidir, kanınıza girince kolay kolay atamazsınız. İşte Rüçhan Çamay'ın kendi anlatımıyla bu duygu: "Caz çok güzeldi. Çok zevkle yaşanmış cazlı günlerimi, anılarımı hep sıcak tutacağım."

Hülya Tunçağ

---

---

15. Uluslararası İstanbul Caz Festivali'nin "Yaşam Boyu Başarı Ödülü" bu yıl, 60'lı yıllardan bu yana Türkiye'de caz müziğinin tanınması ve benimsenmesinde büyük katkılarda bulunan Tuna Ötenel'e verilecek. Kendisi, piyano, bas, davul ve saksafon gibi birçok müzik âletini büyük bir ustalıkla çalar. Türkiye'de caz müziğinin sevilmesinde de büyük payı vardır.

Her şeyi çalıyor, çünkü Bulgar göçmeni Ahmetoğlu Cevdet Bey'in oğlu Tuna, çocukluğundan beri müziğin içindeydi. O adını Tuna nehrinden almıştı, babasına Ötenel soyadı ise, keman çalarken kuş sesleri çıkarttığı için verilmişti. Dinlediği melodiyi ânında ezberleyen Tuna'ya konservatuardaki arkadaşlarının taktığı "şeytan kulak" lakabını da unutmayalım. Küçük yaşlarda babasından piyano dersleri alarak müziğe başlayan Ötenel, 5 yaşında babasının yemek ve dans müzikleri yapan orkestrasına eşlik etmeye başlamış. Daha o zamandan, yalnızca piyano değil, çeşitli vurmalı çalgılar ve davul da çalarmış. Sonuncusunu, boyu yetişmediği için, ayakta. Oturduğu zaman da, çaldıkları yerdeki insanlar, davulda kimse yok sanırmış.

Biraz büyüyünce, bütün öğretmenleri kendisine hayran ederek, Ulvi Cemal Erkin ile Ferhunde Erkin'in öğrencisi olduğu Ankara Devlet Konservatuarı sınavını kazandı. Ne yazık ki, caz müziğini sevmeye, kafasını caza yormaya da başlamıştı! Notlarının hepsi iyi olduğu halde Konservatuar'dan uzaklaştırıldı. 1964'te Metin Gürel orkestrasıyla profesyonel oldu. Saksofon çalmaya da 1968'de başladı. "Cazı ondan öğrendim," dediği Gürel'in kendisine bir alto saksofon hediye etmesiyle önünde kapılar açıldı.

Türkiye'nin ilk caz plağı olan, gitarda Kudret Öztoprak ve davulda Erol Pekcan'ın yeraldığı 1978 yapımı "Caz Semai"de o da piyano ve saksofon çalıyordu. Pierre Michelot ve Philippe Combelle'in eşliğinde Fransa'da kaydettiği "Vian Köpüğü-L'Ecume de Vian", 1998'de Aura Records'un ilk plağı olarak çıktı. 2000 yılında Fransa'da, yine aynı kadroya ilaveten trombonda Brezilyalı Raul De Souza eşliğinde "Voyageur"ü yaptı. Bunu, 2005'teki "How Much Do You Love Me?" izledi.

Yeteneğine ve ustalığına rağmen, Türk cazcılara Türkiye'de reva görülen kayıtsızlık yüzünden kendini sık sık yalnız hissettiğini sandığımız Tuna Ötenel umarız Festivalin Yaşam Boyu Başarı Ödülü ile dostları ile dinleyicilerinin onu ve yeteneğini ne kadar takdir ettiğini anlar.

Sevin Okyay

---

---

Besteci, müzik eleştirmeni, radyo programcısı, yazar İlhan Mimaroğlu, 1926'da İstanbul'da doğdu. Cumhuriyetin kuruluş döneminin ünlü mimarlarından olan babası Kemalettin Bey'in erken ölümü üzerine üvey babasının evinde büyüdü. 1945'te Galatasaray Lisesi'ni, 1949'da Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi. Ankara'da bir süre Hayrullah Duygu'nun klarnet öğrencisi oldu. Bu dönemde hazırladığı radyo programlarının yanı sıra müzik yazıları yazmaya başladı. Kendisini tümüyle müziğe adayan Mimaroğlu, 1955'te Rockefeller bursuyla New York'a gitti ve Columbia Üniversitesi'nde Paul Henry Lang'in müzikbilimi, Douglas Moore'un kompozisyon sınıflarına katıldı. 1958'de Türkiye'de yayımlanan ilk telif caz kitabını yazdı. 1959'da ise New York'a tümüyle yerleşti, ama Türkiye'den hiç kopmadı. İstanbul ve Ankara radyolarında başlattığı "Çağımızın Bestecileri" programını New York'tan sürdürdü ve ayrıca caz programları hazırladı. New York sanat ortamında hemen değeri anlaşılan Mimaroğlu, The Record Hunter plak şirketinde repertuar uzmanı oldu. Ayrıca, ünlü Voice of America radyosunda sanat eleştirmenliğine başladı. Müzik ufkunu daha da açmak üzere 1963'ten başlayarak Columbia Üniversitesi'nde Vladimir Ussachevsky'den ders görerek "elektronik müzik"te sanat alanında yüksek lisans derecesini aldı. Bu arada, Edgar Varese ve Stephan Wolpe ile kompozisyon çalıştı. Daha sonra yine Columbia Üniversitesi'nde elektronik müzik dersleri vermeye başladı. Ertegün kardeşlerle otuz yılı aşkın süreyle çalıştığı Atlantic plak şirketinde, özellikle kendi bakış açısını yansıtarak, Freddie Hubbard, John Coltrane ve Charles Mingus gibi usta avangart müzisyenlerin önemli albümlerinin yapımcılığını üstlendi. Atlantic plak şirketindeyken, hem kendinin hem de John Cage, Karlheinz Stockhausen gibi çağdaş bestecilerin eserlerini plak olarak yayımlayan Finnadar logosunu yarattı. 1968'de Fransız Radyosu'nun çağrısı üzerine Müzik Araştırmaları Merkezi Stüdyosu'nda çalışmalarını sürdürdü. 1969'da Fellini'nin "Satyricon" filminde, yönetmenin favori bestecisi Nino Rota'nın yanı sıra Mimaroğlu'nun besteleri de yer aldı. 1971'de Guggenheim Ödülü'nü kazandı. Amerikan Besteci Yazar ve Yayımcılar Birliği ASCAP üyesi olan sanatçı, 1990'lardan başlayarak gazetelerde müzik yazıları ve denemeler yazdı. Cumhuriyet ve Yeni Yüzyıl gazetelerine New York'tan gönderdiği yazılarıyla sıra dışı sanat düşüncelerini Türk okurlarıyla paylaştı.

Müziğe bakış açısına gelince; İlhan Mimaroğlu, "Öncü Müzik" anlayışı içinde atonalitenin "çağrışımlara uygun düştüğü" görüşündedir. Elektronik yapıtlarını konvansiyonel stüdyo ortamına göre gerçekleştirerek, elektronik gereçlerle kısıtlanmaktan kaçınmış ve tını renklerine önceliği vermiştir.

Hülya Tuncağ

---

---

---